Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Belirtileri ve Terapisi

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), istenmeyen ve rahatsız edici düşüncelerin (obsesyon) ve bu düşünceleri yatıştırmak için yapılan tekrarlayan davranış ya da zihinsel eylemlerin (kompulsiyon) bir arada görüldüğü bir ruh sağlığı sorunudur. Herkesin zaman zaman “kapıyı kilitledim mi?” diye düşündüğü olur. OKB’de ise düşünceler ve ritüeller günde bir saatten fazla zaman alabilir, kişiyi çok yorar ve yaşamı belirgin biçimde bozar.

Obsesyon ve kompulsiyon nedir?

Obsesyonlar, kişinin istemediği halde zihnine gelen, yoğun sıkıntı veren ve baskılanması zor düşünce, görüntü ya da dürtülerdir. Kişi bunların mantıksız ya da aşırı olduğunu çoğu zaman bilir; ama düşünceler yine de rahatsız eder.

Kompulsiyonlar, obsesyonların yarattığı sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan bir şeyin olmasını önlemek için yapılan tekrarlayıcı davranış (el yıkama, kontrol etme, düzenleme) ya da zihinsel eylemlerdir (sayma, dua etme, cümle tekrarlama). Rahatlama kısa sürelidir ve ihtiyaç kısa süre sonra tekrar ortaya çıkar.

Sık görülen temalar

• Bulaşma ve temizlik: mikrop korkusu, aşırı el yıkama ya da temizlik
• Kontrol etme: kapı, ocak, elektrik gibi şeylerin defalarca kontrolü
• Düzen ve simetri: eşyaların belirli biçimde dizilmesi gerekliliği
• Zarar verme düşünceleri: kimseye zarar vermek istemediği halde bu yönde istenmeyen düşünceler gelmesi
• Dini, ahlaki ya da cinsel içerikli istenmeyen düşünceler

İstenmeyen düşüncelerin olması, kişinin bunları yapmak istediği anlamına gelmez. OKB’li kişiler genellikle bu düşüncelerden en çok rahatsız olan kişilerdir.

Nedenleri

OKB’nin tek bir nedeni yoktur. Biyolojik ve genetik etkenler, mizaç özellikleri, öğrenilmiş davranış kalıpları ve stresli yaşam dönemleri birlikte rol oynayabilir. Kimi zaman doğum sonrası, kayıp ya da yoğun sorumluluk dönemlerinde belirtiler artabilir.

Ne zaman destek alınmalı?

• Düşünceler ve ritüeller günde bir saatten fazla zaman alıyorsa
• Kişi işine, okuluna ya da ilişkilerine yeterince vakit ayıramıyorsa
• Cilt hasarı, tükenmişlik ya da yaşam alanında daralma varsa
• Aile bireyleri ritüellere sürekli katılmak ya da yardım etmek zorunda kalıyorsa

Terapide nasıl ele alınır?

OKB’de en iyi desteklenen psikoterapi yaklaşımı, bilişsel davranışçı terapinin bir parçası olan maruz bırakma ve tepki önleme yöntemidir. Kişi, korku veren durumlara kademeli olarak yaklaşır ve ritüelini yapmadan sıkıntının kendiliğinden azalmasını deneyimler. Süreç kişiyle birlikte planlanır ve hız ayarlanır. Psikoeğitim, düşüncelerle ilişkiyi değiştirme çalışmaları ve aile bireylerinin ritüellere katılımını azaltma desteği sürece eklenebilir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi de gündeme gelir; bu karar psikiyatri uzmanı hekimle birlikte alınır.

Daha ayrıntılı bilgi için OKB nedir yazımıza göz atabilir, bireysel danışmanlık sayfamızdan randevu hakkında bilgi alabilirsiniz.

Yakınlar nasıl destek olabilir?

• Ritüellere katılmak ve sürekli güvence vermek kısa vadede rahatlatsa da döngüyü besleyebilir; bunun yerine anlayışlı ama kararlı bir tutum önerilir.
• Eleştirmek, alay etmek ya da “saçmalama” demek yerine sıkıntının gerçek olduğunu kabul etmek.
• Kişiyi tedaviye başlamaya teşvik etmek.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Kendinizde veya yakınınızda ciddi sıkıntı varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil bir durumda 112’yi arayın.