Sosyal fobi, diğer adıyla sosyal kaygı bozukluğu, insanlar tarafından izlenme, yargılanma ya da küçük düşme korkusunun yoğun ve sürekli olduğu bir kaygı bozukluğudur. Utangaçlık çoğu insanda görülen bir kişilik özelliğidir. Sosyal fobide ise korku o kadar yoğundur ki kişi sosyal ve performans durumlarından kaçınır ya da bunlara büyük sıkıntıyla katlanır; eğitim, iş ve ilişkileri bundan olumsuz etkilenir.
Belirtileri
- Tanışma, topluluk önünde konuşma, yemek yeme, telefonda konuşma ya da toplantıya katılma gibi durumlarda yoğun korku
- Kızarma, titreme, terleme, ses titremesi, çarpıntı ve mide bulantısı gibi bedensel belirtiler
- “Aptalca görüneceğim, bana gülecekler” gibi düşünceler ve utanılacağından sürekli korku
- Korkulan durumlardan kaçınma ya da bu durumlara büyük sıkıntıyla katlanma
- Durumdan önce günlerce süren beklenti kaygısı ve sonrasında kendini sürekli eleştirme
Nedenleri
Mizaç, genetik yatkınlık, çocuklukta aşırı eleştirilme ya da alay edilme, akran zorbalığı, aşırı koruyucu ya da kontrolcü ebeveynlik, sosyal becerilerin gelişmesine az fırsat bulunması gibi etkenler rol oynayabilir. Sosyal kaygı çoğunlukla ergenlik döneminde belirginleşir; ancak her yaşta ortaya çıkabilir.
Sosyal fobinin sürmesinde rol oynayan döngü
Kişi bir sosyal durumdan önce olumsuz bir sonuç bekler, dikkatini kendi bedensel belirtilerine ve görüntüsüne çevirir, kendini dışarıdan çok daha kötü değerlendirir ve durumdan sonra yaşananları olumsuz yorumlar. Kaçınma kısa vadede rahatlatsa da korkunun gerçekle sınanmasını engeller ve kaygıyı sürdürür.
Ne zaman destek alınmalı?
Sosyal kaygı eğitiminizi, işinizi, arkadaşlıklarınızı ya da ilişkilerinizi sınırlıyorsa, korku nedeniyle fırsatlardan vazgeçiyorsanız ya da alkol gibi yollarla kaygıyı bastırmaya çalışıyorsanız destek almanın zamanı gelmiş demektir.
Terapide nasıl ele alınır?
Sosyal kaygı bozukluğunda bilişsel davranışçı terapi iyi bilinen bir yaklaşımdır. Terapide olumsuz değerlendirilme ile ilgili düşünceler üzerinde çalışılır, dikkatin kendine aşırı yönelmesi azaltılır, kaçınılan sosyal durumlara basamak basamak yaklaşılır ve gerektiğinde iletişim becerileri çalışılır. Süreç, kişinin hızına ve hedeflerine göre planlanır. Bireysel danışmanlık sayfamızdan bilgi alabilir, daha geniş bir okuma için sosyal kaygı ve fobiler yazımıza göz atabilirsiniz.
Kendinize yardımcı olabilecek küçük adımlar
- Korkulan durumları küçükten büyüğe sıralayıp en kolayından başlamak
- Konuşurken dikkatinizi kendi duyumlarınızdan karşınızdaki kişiye ve konuya çevirmeyi denemek
- Kaçınmak yerine kısa süreli ve tekrarlayan denemeler yapmak
- Kendi hatalarınıza, bir arkadaşınıza göstereceğiniz anlayışı göstermek
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Kendinizde veya yakınınızda ciddi sıkıntı varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil bir durumda 112’yi arayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Utangaçlık ile sosyal fobi aynı şey mi?
Hayır. Utangaçlık yaygın bir kişilik özelliğidir ve çoğu zaman günlük yaşamı ciddi biçimde engellemez. Sosyal fobide korku yoğundur, kaçınma ya da büyük sıkıntı vardır ve eğitim, iş ya da ilişkiler olumsuz etkilenir.
Sosyal fobi zamanla kendiliğinden geçer mi?
Bazı kişilerde belirtiler zamanla hafifleyebilir; ancak kaçınma sürdükçe korku genellikle devam eder. Yaşamı sınırlıyorsa destek almak durumu kolaylaştırır.
Sosyal fobi terapisi nasıl işler?
Terapide olumsuz değerlendirilme ile ilgili düşünceler incelenir, kişi korkulan durumlara kademeli olarak yaklaştırılır ve gerekirse iletişim becerileri çalışılır. Çalışma hızı kişinin hedeflerine göre belirlenir.
Online görüşmeyle sosyal kaygı çalışılabilir mi?
Çalışılabilir. Online görüşme, ilk adımı atmakta zorlanan kişiler için kolaylaştırıcı olabilir. Hangi biçimin size uygun olduğuna ilk görüşmede birlikte karar verilir.
