Yas, bir yakının ölümü, boşanma, ayrılık, iş ya da sağlık kaybı gibi önemli bir kayıptan sonra verilen doğal bir tepkidir. Yas bir hastalık değildir; sevilen birine duyulan bağın bir sonucudur. Herkes yası kendine özgü biçimde ve kendi hızında yaşar; “şu kadar sürede bitmeli” biçiminde bir kural yoktur.
Yasta neler yaşanabilir?
- Duygusal tepkiler: yoğun üzüntü, özlem, boşluk, suçluluk, öfke, çaresizlik, bazen de rahatlama
- Bedensel tepkiler: uyku ve iştah değişiklikleri, yorgunluk, göğüste ağırlık, bedensel ağrılar
- Düşünsel tepkiler: inanamama, odaklanmada güçlük, kaybedileni sık düşünme, rüyalar
- Davranışsal tepkiler: içe kapanma, hatırlatan yerlerden kaçınma ya da tam tersine sürekli hatırlama çabası
Bu tepkiler dalgalar hâlinde gelir; bazı günler daha iyi, bazı günler daha ağır geçebilir. Yıl dönümleri, özel günler ve hatırlatıcılar duyguları yeniden canlandırabilir.
Yas süreciyle ilgili yaygın yanlışlar
- “Güçlü olan ağlamaz.” Ağlamak ya da ağlamamak güçle ilgili değildir; herkes farklı yas tutar.
- “Zamanla her şey unutulur.” Kayıp unutulmaz; kişi kayıpla birlikte yaşamayı öğrenir.
- “Yas belirli aşamalardan sırayla geçer.” Duygular çoğu zaman karışık ve düzensiz gelir.
Yasla baş etmeye yardımcı olabilecek adımlar
- Duyguları bastırmak yerine kendinize izin vermek; yazmak, konuşmak ya da anı defteri tutmak
- Güvendiğiniz kişilerle zaman geçirmek ve destek istemek
- Uyku, beslenme ve hareket gibi temel ihtiyaçları ihmal etmemek
- Önemli kararları, mümkünse, ilk yoğun dönemde ertelemek
- Kaybedilen kişi için bir anma ritüeli oluşturmak
Ne zaman destek alınmalı?
- Aradan uzun zaman geçmesine rağmen yoğun özlem ve acı gündelik yaşamı belirgin biçimde bozuyorsa
- Kendinizi suçlama ya da değersizlik düşünceleri çok yoğunsa ve hayatın anlamını yitirdiğini hissediyorsanız
- Uyku, iş, bakım gibi temel işlevleri sürdürmekte zorlanıyorsanız
- Alkol ya da madde kullanımınız artmışsa
Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Yas danışmanlığı nasıl yardımcı olur?
Yas danışmanlığında kayıp ve duygular güvenli bir ortamda konuşulur; suçluluk, öfke ya da yarım kalmış konuşmalar gibi yükler üzerinde çalışılır ve kişi kayıpla birlikte yaşamayı öğrenmeye destek bulur. Yas, depresyonla karışabilir; belirtilerin yasın doğal bir parçası mı, yoksa ayrı bir değerlendirme gerektiren durum mu olduğu görüşmede birlikte ele alınır. Bu konuda depresyon sayfamızı da okuyabilirsiniz. Birebir görüşme için bireysel danışmanlık, aile içinde yas yaşayanlar için çift ve aile danışmanlığı sayfalarına bakabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Kendinizde veya yakınınızda ciddi sıkıntı varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil bir durumda 112’yi arayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Yas ne kadar sürer?
Herkes için geçerli bir süre yoktur. Yas, kişiye, kayıp türüne ve kayıpla ilişkiye göre değişir. Önemli olan sürenin kendisinden çok, acının zamanla yaşamı sürdürmeye izin verecek biçimde yumuşayıp yumuşamamasıdır.
Yas ile depresyon aynı şey midir?
Hayır, ama birbirine benzeyebilir ve aynı anda görülebilir. Yasta üzüntü genellikle kayıpla ilgili özlem ve acı dalgaları şeklinde gelir; depresyonda ise çökkün ruh hali daha yaygındır. Ayrımı bir uzman değerlendirmesi netleştirir.
Yas sürecinde terapiye gitmek gerekir mi?
Yas çoğu kişide destekle kendiliğinden ilerleyen doğal bir süreçtir. Acı çok yoğunsa, uzun süredir sürüyorsa ya da günlük yaşamı bozuyorsa psikolojik destek almak yararlı olabilir.
Çocuklar da yas tutar mı?
Evet. Çocuklar yası yaşlarına uygun biçimde, bazen oyun, davranış değişiklikleri ya da bedensel yakınmalarla gösterebilir. Yaşa uygun, dürüst bir dille açıklama ve destek önemlidir.
