Kaygı, geleceğe dair bir tehlike ya da belirsizlik karşısında ortaya çıkan, hepimizin tanıdığı bir duygudur ve belli ölçüde işe yarar. Kaygı bozukluğunda ise bu duygu gerçek tehlikeyle orantısız biçimde yoğundur, kontrol etmesi zordur, uzun süre devam eder ve kişinin günlük yaşamını zorlar. Kaygı bozuklukları; yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu ve özgül fobiler gibi farklı türleri olan geniş bir gruptur.
Yaygın kaygı bozukluğunun belirtileri
Yaygın kaygı bozukluğunda, birçok farklı konuda (sağlık, para, aile, iş, gelecek) aşırı ve kontrol edilmesi güç bir endişe uzun süre devam eder. Buna şunlar eşlik edebilir:
- Huzursuzluk, gergin ya da diken üstünde hissetme
- Çabuk yorulma
- Dikkati toplamada güçlük, aklın boşalması
- Sinirlilik
- Kas gerginliği, boyun ve omuz ağrıları
- Uykuya dalmada ya da uykuyu sürdürmede güçlük
- Mide-bağırsak yakınmaları, çarpıntı, terleme gibi bedensel belirtiler
Nedenleri ve risk etkenleri
Genetik yatkınlık, mizaç özellikleri, çocukluk dönemi deneyimleri, uzun süreli stres, belirsizliğe tahammülsüzlük ve “ya olursa” biçiminde sürekli kötü ihtimalleri düşünme alışkanlığı kaygının sürmesinde rol oynar. Tiroid sorunları, bazı ilaçlar ve aşırı kafein de kaygıya benzer belirtiler yaratabileceğinden gerektiğinde hekim değerlendirmesi önerilir.
Ne zaman destek alınmalı?
- Endişe çoğu gün ve haftalar boyunca sürüyor ve durdurmakta zorlanıyorsanız
- Uyku, iş, ders ya da ilişkileriniz etkileniyorsa
- Kaygıyı azaltmak için kaçınma, sürekli kontrol etme ya da alkol gibi yollara başvuruyorsanız
Terapide nasıl ele alınır?
Kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi en çok çalışılmış ve etkili yaklaşımlardan biridir. Terapide kaygıyı besleyen düşünce kalıpları fark edilir, endişe ile gerçek sorun çözme birbirinden ayrılır, kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşılır ve gevşeme ile nefes teknikleri öğretilir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi de gündeme gelebilir; bu karar psikiyatri uzmanı hekimle birlikte verilir. Kaygı bozuklukları hakkında daha fazlası için kaygı bozuklukları yazımıza ve bireysel danışmanlık sayfamıza bakabilirsiniz.
Günlük hayatta destekleyici adımlar
- Endişe için gün içinde kısa bir “endişe saati” ayırıp geri kalan zamanda ertelemeyi denemek
- Kafein ve alkol tüketimini azaltmak
- Düzenli uyku ve düzenli hareket
- Yavaş ve derin nefes, kas gevşetme gibi egzersizler
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Kendinizde veya yakınınızda ciddi sıkıntı varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil bir durumda 112’yi arayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaygı ile kaygı bozukluğu arasındaki fark nedir?
Kaygı herkesin zaman zaman yaşadığı doğal bir duygudur. Kaygı bozukluğunda ise kaygı gerçek tehlikeyle orantısız ölçüde yoğundur, uzun sürer, kontrol edilmesi zordur ve günlük yaşamı bozar.
Kaygı bozukluğu tamamen geçer mi?
Uygun destekle belirtiler belirgin biçimde azalabilir ve kişi kaygıyla baş etme becerileri kazanabilir. İyileşmenin hızı ve düzeyi kişiye göre değişir; bu nedenle kesin bir söz vermek doğru olmaz.
Kaygı bozukluğunda ilaç şart mı?
Her kişide ilaç gerekmez. Birçok kişide psikoterapi tek başına etkili olabilir; ilaç ihtiyacı belirtilerin şiddetine göre psikiyatri uzmanı hekim tarafından değerlendirilir.
Kaygı bozukluğu terapisi kaç seans sürer?
Süre kişiden kişiye değişir. İlk görüşmelerde yakınmalar değerlendirilir, hedefler belirlenir ve süreç birlikte gözden geçirilerek planlanır.
